TIÊU THỤ PHÂN BÓN 6 THÁNG ĐẦU NĂM 2026 GIẢM SO VỚI CÙNG KỲ 2025

Sáu tháng đầu năm 2026, nhiều yếu tố đã ảnh hưởng lớn đến việc tiêu thụ phân bón, nhất là phân bón vô cơ các tỉnh Miền Bắc, Bắc Trung Bộ. Sản lượng tiêu thụ có lúc, có nơi sụt giảm đến 30 – 40% so với cùng kỳ năm 2025. Các yếu tố chính có thể kể đến như sau:

Diện tích đất nông nghiệp giảm ảnh hưởng lớn đến nhu cầu thị trường

Tổng cầu phân bón vô cơ toàn vùng bị suy giảm trực tiếp do diện tích đất canh tác thực tế sụt giảm mạnh từ hai phía:

– Áp lực từ chuyển đổi hạ tầng: Các tỉnh công nghiệp trọng điểm (Hà Nội, Hải Phòng, Bắc Ninh, Hải Phòng, Hưng Yên, Ninh Bình, Thanh Hóa…) tiếp tục làn sóng thu hồi đất lúa và đất màu diện tích lớn để bàn giao cho các dự án khu công nghiệp, đô thị và xây dựng cơ sở hạ tầng, thiết chế văn hóa.

– Hiện tượng “Ruộng hoang hóa” diện rộng: Đây là tác động nguy hiểm nhất. Khi chi phí vật tư đầu vào lên cao, việc canh tác nhỏ lẻ (3-5 sào/hộ) tại miền Bắc không còn mang lại giá trị kinh tế. Lao động chính, lao động trẻ tìm kiếm cơ hội và  chuyển dịch làm việc tại các Nhà máy, Xí nghiệp, Công trường xây dựng… bỏ lại đất đai ở nông thôn cho người lớn tuổi, sức khỏe yếu hoặc bỏ hoang hoàn toàn. Một héc-ta đất bị bỏ hoang đồng nghĩa với việc thị trường vĩnh viễn mất đi cơ hội tiêu thụ từ 1,5 đến 2 tấn phân bón vô cơ mỗi năm.

Thời tiết bất thuận tác động đến hiệu suất phân hóa học

Thời tiết diễn biến cực đoan trong hai quý đầu năm 2026 đóng vai trò như một lực cản đến động lực bón phân vô cơ của người dân:

– Đợt rét đậm, sương muối đầu năm: Phân vô cơ cần nhiệt độ đất tối ưu để phân rã và giải phóng dinh dưỡng. Đợt rét đậm kéo dài đầu vụ Đông Xuân khiến rễ lúa bị nghẹt, không thể mở rộng để hút dưỡng chất. Người nông dân hiểu rằng nếu tiếp tục rải Urê hay NPK lúc này, phân sẽ bị rửa trôi hoặc bốc hơi trước khi cây kịp hấp thụ, gây lãng phí hoàn toàn chi phí đầu tư. Giai đoạn bón thúc đẻ nhánh bị bỏ lỡ, làm sụt giảm ngay lượng lớn phân tiêu thụ toàn vụ.

– Nguy cơ tàn phá bộ rễ do hạn hán, nắng nóng gay gắt quý II: Giai đoạn tháng 5 – 6, khu vực Miền Bắc, nhất là các tỉnh Bắc Trung Bộ đón chịu các đợt nắng nóng gay gắt, nhiệt độ môi trường lên cao, độ ẩm đất giảm sâu. Bón phân vô cơ (đặc biệt là Kali và các dòng NPK hàm lượng cao) vào thời điểm này gây cháy rễ và làm cây trồng chết héo. Vì vậy, việc bón phân đón đòng hoặc nuôi trái bị ảnh hưởng, đẩy hệ thống đại lý vào tình trạng không tiêu thụ được hàng.

Giá phân bón lập đỉnh trong khi giá nông sản đóng băng

Người nông dân rơi vào cái bẫy kinh tế vĩ mô khi bị siết chặt từ cả hai đầu chuỗi giá trị:

– Chi phí đầu vào bị đẩy lên mức cao: Sau Tết nguyên đán, do tác động của chiến tranh, xung đột: Nga – Ucraina, Mỹ – Iran… nên giá phân bón tăng mạnh. Các nước siết chặt hạn ngạch xuất khẩu, chi phí logistics đường biển leo thang đẩy giá các loại phân đơn nhập khẩu bị đẩy lên mức cao, giá các loại phân bón trong nước bị cuốn theo đà tăng của thế giới ngay thời điểm giữa vụ Xuân 2026.

– Giá nông sản đóng băng: Trái ngược với tốc độ tăng phi mã của phân bón, giá lúa gạo tại ruộng và các mặt hàng nông sản tại phía Bắc dậm chân tại chỗ do sức mua nội địa yếu và áp lực dồn ứ cục bộ trong mùa thu hoạch.

Hiệu quả sản xuất nông nghiệp thấp đã thay đổi hành vi của nhà nông

Khi biên lợi nhuận canh tác chạm ngưỡng 0 hoặc âm, người nông dân bắt buộc phải thay đổi tư duy sản xuất để cắt lỗ:

– Từ bỏ mục tiêu năng suất, chuyển sang mục tiêu sinh tồn: Nông dân đồng loạt cắt giảm lượng bón vô cơ xuống mức tối thiểu, chấp nhận sản lượng nông sản sụt giảm, miễn là giảm được chi phí tiền mặt phải bỏ ra mua phân bón đầu vụ.

– Đẩy mạnh “Hữu cơ hóa”: Để thay thế các dòng phân vô cơ đắt đỏ, nông dân tận dụng tối đa nguồn phân chuồng từ chăn nuôi, rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp để bón lót, chuyển sang sử dụng nhiều phân bón hữu cơ giá rẻ. Điều này đã lấy đi một thị phần lớn của phân bón hóa học truyền thống.

Đại lý tồn kho cao, siết công nợ

Sự sụt giảm tiêu thụ của các Nhà máy phân bón vô cơ còn xuất phát từ sự tắc nghẽn dòng vốn tại hệ thống phân phối:

– Tồn kho cao do đầu cơ: Vào khoảng tháng 3 tháng 4 năm nay, khi giá phân bón thế giới và trong nước lên đỉnh điểm, rất nhiều đại lý bỏ số tiền lớn mua găm hàng do dự đoán giá còn lên nữa. Hiện tại, giá phân bón đã giảm xuống ảnh hưởng đến việc tiêu thụ và dòng vốn.

– Hạn chế công nợ: Đặc thù kinh doanh phân bón miền Bắc là đại lý ứng hàng trước cho nông dân nợ, có thể đến hết vụ thu hoạch mới phải trả. Khi hiệu quả sản xuất nông nghiệp quá thấp, nguy cơ nông dân không có khả năng chi trả, kéo dài công nợ là rất cao. Các đại lý siết chặt hạn mức, chỉ bán tiền mặt hoặc chỉ cho nợ một phần đối với các hộ có cam kết đầu ra. Người nông dân thiếu tiền mặt nên không thể tiếp cận phân vô cơ giá cao.

Ngày 29/05/2026, tại Văn phòng Công ty Apromaco, đại diện lãnh đạo Công ty, Phòng Thị trường đã tổ chức họp trực tiếp và trực tuyến với các Trưởng khu vực các vùng để phân tích tình hình, bàn giải pháp trong thời gian tới. Các Trưởng khu vực đã báo cáo về diễn biến tiêu thụ, chính sách bán hàng các Nhà máy, tình hình tồn kho, dự đoán nhu cầu trong khu vực…Các đại biểu họp đã nêu nhiều ý kiến và đưa ra các giải pháp đẩy mạnh công tác tiêu thụ trong bối cảnh thị trường chung đang suy giảm. Hội nghị thống nhất nhận định trong quý III năm 2026, các yếu tố ảnh hưởng đến thị trường, tiêu thụ sản phẩm vẫn còn tiếp diễn đòi hỏi bộ phận thị trường, bán hàng phải phát huy hết năng lực, nêu cao tinh thần trách nhiệm,  thực hiện tốt các giải pháp đã đề ra nhằm đảm bảo thực hiện tốt nhiệm vụ năm 2026./.

Quỳnh Hương.