PHÂN BÓN PHOSPHATE TRƯỚC ÁP LỰC KÉP: GIÁ NGUYÊN LIỆU CAO, SỨC MUA NÔNG NGHIỆP SUY YẾU

Thị trường phân bón thế giới năm 2026 đang chứng kiến những biến động hiếm gặp, đặc biệt đối với nhóm phân bón phosphate. Nếu Urea, SA, Kali và một số loại phân đạm khác có khả năng điều chỉnh tương đối nhanh khi nguồn cung được cải thiện, thì DAP, MAP, TSP, SSP (supe lân) và GSSP vẫn chịu sức ép lớn từ giá nguyên liệu đầu vào, nhất là lưu huỳnh, axit sulfuric (H₂SO₄) và quặng phosphate.

Trong khi đó, giá nhiều loại nông sản trên thế giới và tại Việt Nam chưa cải thiện tương xứng với mức tăng của chi phí vật tư nông nghiệp. Một nghịch lý vì thế đang hình thành ngày càng rõ nét: giá thành phân bón phosphate khó giảm sâu, nhưng khả năng chấp nhận mức giá cao của người nông dân cũng đang dần tới giới hạn.

Lưu huỳnh và H₂SO₄ vẫn là những biến số lớn

Lưu huỳnh là nguyên liệu cơ bản để sản xuất H₂SO₄, từ đó chế biến quặng phosphate thành axit phosphoric hoặc trực tiếp sản xuất các loại phân phosphate. Vì vậy, biến động rất mạnh của lưu huỳnh trong năm 2026 đã tác động trực tiếp đến giá thành DAP, MAP, TSP, SSP và nhiều sản phẩm phosphate khác.

Bất ổn địa chính trị tại Trung Đông, những rủi ro đối với vận tải qua eo biển Hormuz, cước vận tải và bảo hiểm tăng cao đã làm nguồn cung lưu huỳnh quốc tế trở nên căng thẳng. Đầu tháng 9/2026, giá lưu huỳnh Qatar vẫn ở mức đặc biệt cao, khoảng 880 USD/tấn FOB. Mặc dù giá đã có dấu hiệu điều chỉnh so với đỉnh, đây vẫn là mặt bằng rất cao so với thông lệ lịch sử và tiếp tục tạo sức ép lớn lên ngành hàng phosphate.

Tại Trung Quốc, lưu huỳnh (sulfur) đã trải qua một đợt điều chỉnh khá mạnh trong tháng 8 nhưng những ngày đầu tháng 9 lại xuất hiện nhịp hồi phục. Ngày 2/9, sulfur hạt tại cảng Zhenjiang khoảng 7.600 CNY/tấn, tăng 50 CNY/tấn; Dafeng khoảng 7.580 CNY/tấn, tăng 80 CNY/tấn. Tồn kho cảng vẫn tương đối thấp và những bất ổn về nguồn hàng Trung Đông tiếp tục hỗ trợ thị trường.

Trong khi đó, H₂SO₄ đang có diễn biến mềm hơn sulfur. Nhu cầu từ phosphate và một số ngành hóa chất Trung Quốc chưa mạnh, trong khi nguồn acid phụ phẩm từ các nhà máy luyện kim vẫn tạo nguồn cung cho thị trường. Đây là lý do trong một số thời điểm hiện nay, mua H₂SO₄ thương mại có thể kinh tế hơn so với mua lưu huỳnh ở mức giá rất cao để sản xuất acid.

Diễn biến này đặc biệt quan trọng đối với việc sản xuất hàng phosphate ở Việt Nam khi xây dựng chiến lược nguyên liệu cho những tháng cuối năm nay.

Chi phí cao đang tạo “sàn giá” cho phân bón phosphate

DAP, MAP, TSP và SSP/GSSP đều chịu ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp của lưu huỳnh và H₂SO₄ và quặng apatit. Do đó, mặc dù nhu cầu phân bón đang yếu, giá phosphate lại khó giảm nhanh như Urea hoặc một số loại phân đạm khác.

Thực tế thị trường Trung Quốc những ngày đầu tháng 9 thể hiện khá rõ điều này. Giá MAP và DAP tiếp tục yếu, giao dịch mới hạn chế và người mua chủ yếu đáp ứng nhu cầu tức thời. Tuy nhiên, chi phí nguyên liệu vẫn đang tạo lực đỡ đáng kể cho các nhà sản xuất.

Nhìn rộng hơn, thị trường sulfur và phosphate năm 2026 không chỉ chịu tác động của cung – cầu thông thường mà còn bị chi phối mạnh bởi địa chính trị, chính sách xuất khẩu và logistics. Giá sulfur cao đã khiến một số nhà sản xuất phosphate phải giảm mua nguyên liệu, điều chỉnh công suất hoặc thay đổi cơ cấu sản phẩm.

Có thể nói chi phí nguyên liệu đang hình thành một “sàn giá” tương đối cao đối với phân bón phosphate. Nhưng sàn giá này lại đang gặp một giới hạn khác: khả năng chi trả của người sử dụng cuối cùng.

Giá nông sản tạo “trần giá” đối với phân bón

Đối với người nông dân, vấn đề quan trọng nhất không phải giá phân bón tăng bao nhiêu phần trăm mà là giá trị nông sản thu được có đủ bù đắp chi phí đầu vào hay không.

Khi giá phân bón tăng mạnh nhưng giá lúa, ngô, cà phê, cao su, rau quả và nhiều loại nông sản khác không tăng tương ứng, hiệu quả của mỗi đồng chi phí đầu tư cho phân bón sẽ giảm. Phản ứng tự nhiên của người sản xuất nông nghiệp là tiết giảm chi phí: giảm lượng phân hóa học, giãn thời điểm mua, tận dụng lượng dinh dưỡng còn lại trong đất, chuyển một phần sang phân hữu cơ, vi sinh hoặc điều chỉnh công thức bón.

Để duy trì cho sản xuất tại nhà máy, có lẽ sản xuất phân hỗn hợp cần điều chỉnh công thức nhằm giảm hàm lượng phosphate để kiểm soát giá thành. Nếu giá nông sản trong những tháng cuối năm không cải thiện hoặc chỉ tăng nhẹ, trong khi phân phosphate vẫn duy trì ở mặt bằng cao, tổng lượng tiêu thụ phân bón phosphate có khả năng giảm, ngay cả khi giá bán không giảm tương ứng.

Supe lân: khó giảm về giá nhưng phải đối mặt với áp lực tiêu thụ

Đối với Việt Nam, SSP và GSSP có vị trí riêng trong cơ cấu phân bón phosphate. Giá thành sản xuất phụ thuộc đáng kể vào quặng apatit và H₂SO₄, cùng với năng lượng, vận chuyển và các chi phí chế biến khác. Vì vậy, khi giá acid vẫn ở mặt bằng cao, dư địa giảm giá thành là không lớn.

Tuy nhiên, SSP và GSSP cũng có lợi thế mà cần nhìn nhận đầy đủ hơn.  Ngoài P₂O₅ hữu hiệu, sản phẩm còn cung cấp các thành phần dinh dưỡng như lưu huỳnh, canxi và có thể được bổ sung các nguyên tố trung, vi lượng phù hợp với cây trồng và điều kiện đất đai. Vì vậy, giá trị của sản phẩm không chỉ được đánh giá bằng hàm lượng P₂O₅ mà cần xét tới hiệu quả dinh dưỡng tổng thể trên một đơn vị chi phí của người nông dân.

Trong bối cảnh sức mua yếu, đây sẽ là yếu tố ngày càng quan trọng. Supe lân không dựa vào việc tăng giá để bù đắp chi phí nguyên liệu mà sản phẩm cho thấy rõ rằng cùng một khoản tiền đầu tư, người nông dân nhận được nhiều giá trị dinh dưỡng và hiệu quả canh tác hơn.

Theo nhận định, thị trường phosphate trong những tháng cuối năm 2026 nhiều khả năng tiếp tục ở trạng thái giằng co. Một mặt, nguồn cung sulfur chưa thực sự trở lại bình thường, giá H₂SO₄ và quặng phosphate vẫn ở mặt bằng cao, nguồn cung phosphate quốc tế còn chịu ảnh hưởng bởi chính sách xuất khẩu và những bất ổn địa chính trị. Những yếu tố này khiến giá DAP, MAP, TSP, SSP và GSSP khó giảm sâu. Mặt khác, giá cao đang tự làm suy yếu nhu cầu.

Nếu giá nông sản không cải thiện đáng kể, người nông dân sẽ tiếp tục tiết giảm lượng phân bón hoặc lựa chọn những sản phẩm có hiệu quả kinh tế cao hơn. Điều này tạo nên một “trần giá” mà thị trường phân bón khó vượt qua trong thời gian dài. Giá vẫn neo ở mặt bằng tương đối cao, trong khi thanh khoản và tổng lượng tiêu thụ có thể bị suy giảm.

Đây có thể là trạng thái chủ đạo của thị trường trong những tháng cuối năm 2026 nếu không xuất hiện những thay đổi lớn về địa chính trị, nguồn cung nguyên liệu hoặc giá nông sản.

Chủ động nguyên liệu và kiểm soát giá thành sẽ quyết định khả năng kinh doanh

Trong bối cảnh đó, điều đặc biệt chú trọng là chiến lược về nguyên liệu. Khi giá sulfur quá cao nhưng H₂SO₄ thương mại có xu hướng mềm hơn, thì việc linh hoạt giữa mua sulfur để sản xuất acid và mua H₂SO₄ trực tiếp sẽ có lợi thế đáng kể về giá thành.

Việc phân kỳ mua nguyên liệu, tránh tích trữ quá lớn tại những thời điểm giá tăng nóng, mở rộng nguồn cung acid và sulfur, đồng thời kiểm soát chặt tồn kho sẽ trở thành những yếu tố quan trọng.

Về dài hạn, cạnh tranh của ngành phân bón phosphate không chỉ nằm ở năng lực sản xuất mà còn nằm ở khả năng chủ động nguồn quặng apatit, H₂SO₄, logistics và tạo ra những sản phẩm có hiệu quả sử dụng cao hơn cho người nông dân. Thị trường hiện nay đặt ra một bài toán rất rõ ràng: chi phí nguyên liệu đang tạo “sàn giá” cho phân bón phosphate, trong khi hiệu quả sản xuất nông nghiệp lại tạo “trần giá” đối với sức mua.

Chúng ta cần kiểm soát tốt khoảng cách giữa “sàn” và “trần” này, chủ động được nguyên liệu và tạo ra nhiều giá trị hơn cho người nông dân trên mỗi đồng chi phí bỏ ra sẽ có lợi thế bán hàng trong giai đoạn thị trường nhiều biến động như hiện nay./.

                                                                                      Thiên Lương